Op vakantie gaan is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Personen met een verstandelijke beperking en hun netwerk botsen vaak op praktische, organisatorische en financiële drempels. Tijdens deze infosessie kwamen drie sprekers aan het woord die elk vanuit hun eigen werking toelichtten hoe zij vakanties toegankelijk maken voor mensen met een beperking of met een beperkt budget.
Reizen naar de Zon - Spreker: Luc Aerts
Dit initiatief werd in 2016 opgestart door Jacques Dierckx en later door Luc Aerts overgenomen. De organisatie biedt twee keer per jaar een all-in zonvakantie aan. Het concept is bewust eenvoudig gehouden: er wordt niet overgeorganiseerd en iedereen is vrij om al dan niet deel te nemen aan activiteiten. Er worden wel vrijblijvende momenten voorzien, zoals een zangavond onder de noemer “Reizen naar de Zon zingt”. Daarbij worden opgenomen liedjes meegezongen en eenvoudige instrumenten, zoals slaginstrumenten of blokfluiten, uitgedeeld. Het gaat vooral om samen plezier maken.
De vakanties worden opgevat als een familievakantie. Deelnemers reizen steeds samen met een familielid of begeleider; de organisatie voorziet zelf geen begeleiding. Momenteel staan een zestigtal e-mailadressen op de mailinglijst. In november wordt het aanbod voor het volgende jaar verspreid, zodat deelnemers kunnen genieten van vroegboekkortingen. Gemiddeld reizen een dertigtal mensen mee.
Sinds de start in 2016 werd al zestien keer een reis georganiseerd. De bestemmingen liggen meestal in het zuiden: Spanje, Bulgarije, Tunesië en eilanden zoals Lanzarote en Mallorca. In september 2026 trekt de groep met 33 deelnemers naar het groene deel van Ibiza. Er wordt samengewerkt met We Travel 2 een gespecialiseerd reisbureau voor mensen met een beperking, dat doorgaans twee periodes voorstelt (mei en september), waaruit dan gekozen wordt.
Bij de selectie van het hotel wordt sterk gelet op toegankelijkheid en comfort. Het hotel moet voor iedereen toegankelijk zijn, met inloopdouches in plaats van baden, een strand in de buurt, winkels op wandelafstand en voldoende comfort, ook voor oudere deelnemers – vorig jaar reisden nog twee tachtigers mee.
De prijs is in de loop der jaren gestegen: de huidige prijs bedraagt voor 8 dagen ongeveer 1.300 euro all-in. Vervoer naar de luchthaven en persoonlijke uitgaven zijn niet inbegrepen. Voor september zijn er in principe nog plaatsen, afhankelijk van overleg met het reisbureau.
Info: l.aerts@live.be en https://wetravel2.eu/
Hannibalvakanties - Spreker: Daphne Hendrickx
Vervolgens nam Daphne Hendrickx het woord namens Hannibalvakanties, een jeugdwerkorganisatie voor jongeren van 6 tot en met 30 jaar, met en zonder beperking. Hannibal werkt volledig met vrijwilligers tussen 16 en 35 jaar (sommigen blijven langer actief). Zij krijgen de nodige vorming om kwaliteitsvolle begeleiding te kunnen bieden. De organisatie richt zich vooral op de zomer en organiseert dan 25 vakanties. Daarnaast is er een beperkter aanbod buiten de zomer, met onder meer een weekend in november, een kerstvakantie en een krokusweekend.
Bij Hannibal staat plezier centraal, zowel voor deelnemers als voor vrijwilligers. Het moet een echte vakantie zijn waarin iedereen op zijn of haar maat kan genieten. De organisatie zet sterk in op maatwerk. Voor elke deelnemer wordt bekeken welke vakantie het best aansluit bij zijn of haar interesses en ondersteuningsnoden. Er wordt rekening gehouden met tempo, prikkelgevoeligheid en zorgbehoeften. Indien nodig kan thuisverpleging ook tijdens de vakantie worden ingeschakeld.
Om dit maatwerk mogelijk te maken, werkt Hannibal met een uitgebreide infofiche en een zogenaamd “bollenpaspoort”, waarin onder meer volgende aspecten worden bevraagd: taalbegrip, inspraak in het programma, nood aan begeleiding (één-op-één of één-op-twee), behoefte aan voorspelbaarheid, ADL-ondersteuning (verzorging, eet- en toiletmomenten), mobiliteit en tempo. Ook interesses en zaken die iemand absoluut niet graag doet, worden in kaart gebracht. Zo wordt vermeden dat iemand bijvoorbeeld voortdurend naar activiteiten moet waar hij of zij zich niet goed bij voelt.
Er bestaan verschillende begeleidingsvormen. Bij binnenlandse groepsvakanties is er begeleiding van één op zeven, met maximaal twaalf deelnemers. Er worden uitstappen en creatieve activiteiten georganiseerd, met keuzeopties en prikkelarme alternatieven voor wie daar nood aan heeft. Voor jongeren met een grote zorgnood is er één-op-één-begeleiding. In dat geval wordt vooraf een match gemaakt tussen begeleider en deelnemer, en werkt de begeleider een volledig weekprogramma op maat uit. De buitenlandse vakanties verlopen in kleinere groepen van zes deelnemers met drie begeleiders, meestal in een huisje en met verplaatsing per minibus. Vooraf is er een infomoment en het programma wordt samengesteld op basis van de interesses van de deelnemers. Bij grotere zorgnoden worden extra begeleiders voorzien om kwalitatieve zorg te garanderen.
Wie wil deelnemen, start best tijdig met de zoektocht. De inschrijvingen voor de zomervakanties starten half januari en de meeste plaatsen zijn snel volzet. Kennismakingsgesprekken vinden al plaats vanaf november. De toewijzing gebeurt via loting en niet volgens het principe “first come, first served”, om zogenaamde “Tomorrowland-situaties” te vermijden. De prijs voor een binnenlandse vakantie bedraagt ongeveer 500 tot 650 euro all-in, exclusief vervoer. Voor een buitenlandse vakantie ligt de prijs tussen 800 en 950 euro, eveneens exclusief vervoer (vanaf Antwerpen). Een deel van het vrij besteedbaar budget kan worden ingezet en via de mutualiteit is soms een beperkte terugbetaling mogelijk.
Tijdens de vragenronde kwam een bezorgdheid naar voren over deelnemers ouder dan 30 jaar. Een zus van 32, die al vaak met Hannibal was meegegaan, vond bij andere organisaties niet hetzelfde maatwerk en had moeite om aansluiting te vinden bij groepen met andere zorgnoden. Daphne gaf aan dat het aanbod voor 30+ momenteel beperkt is. Ze verwees onder meer naar De Kei als mogelijke piste en gaf aan dat Hannibal onderzoekt hoe het maatwerkverhaal in de toekomst kan worden uitgebreid naar deze leeftijdsgroep.
Prijs: Voor binnenlandse vakanties varieert de prijs tussen 500 en 650 euro, voor buitenlandse vakanties tussen 800 en 950 euro, telkens exclusief vervoer. Inschrijven voor de zomervakanties kan vanaf half januari; er wordt gewerkt met een lotingssysteem om eerlijke kansen te garanderen.
Info: daphne@hannibalvakanties.be, www.hannibalvakanties.be
Iedereen Verdient Vakantie (en Rap op Stap vakantie) - Spreker: Carine Geboers
Tot slot sprak Carine Geboers namens Iedereen Verdient Vakantie, een programma van Toerisme Vlaanderen dat al 25 jaar bestaat. In tegenstelling tot de vorige sprekers organiseert deze organisatie zelf geen vakanties. Ze werkt overkoepelend en bundelt een breed aanbod aan kortingen en drempelverlagende initiatieven. In Vlaanderen leeft 11 à 12% van de bevolking in armoede en meer dan 10% kan zich geen vakantie veroorloven. Nochtans is vakantie belangrijk voor het versterken van familiebanden, tot rust komen, leren en het uitbreiden van sociale netwerken.
Mensen met een verhoogde tegemoetkoming, laag inkomen, schuldbemiddeling of kansentarief kunnen via het netwerk gebruikmaken van kortingen. Jaarlijks maken ongeveer 160.000 Vlamingen en Brusselaars gebruik van het aanbod. Dat aanbod is zeer divers en omvat pretparken, musea, vakantieverblijven, groepsverblijven en georganiseerde vakanties, waaronder ook Hannibalvakanties, Rode Kruisvakanties, Kazou, Jong-Ba en andere organisaties. Sommige verblijven beschikken over een toegankelijkheidslabel: een A-label betekent toegankelijk met beperkte hulp, een A+-label betekent volledig zelfstandig toegankelijk. Een voorbeeld is Polderwind, een volledig rolstoeltoegankelijk verblijf.
Omdat niet iedereen aangesloten is bij een sociale organisatie, werd in 2008 het eerste Rap op Stap-kantoor geopend in Hasselt, een initiatief van Horizon vzw. Intussen zijn er 150 kantoren in Vlaanderen en Brussel. Zij werken volgens een reisbureauformule en helpen mensen met een beperkt budget bij het plannen en boeken van uitstappen en vakanties. Medewerkers krijgen opleidingen rond klantvriendelijkheid en toegankelijkheid, onder meer via Kompas vzw en Oranje, en nemen deel aan belevingssessies, zoals een rolstoelervaring in Brussel. Begeleiders kunnen bij veel aanbieders mee aan een kortingstarief. Brochures rond toegankelijkheid zijn beschikbaar via Visit Flanders.
Op de website www.visitflanders.com/nl/brochures kun je (papieren) brochures aanvragen.
Nica Broucke