In een recente reportage van VRT Nieuws getuigt Hilde, mantelzorger voor haar man, over de onzekerheid rond haar werkloosheidsuitkering. Haar verhaal staat niet op zichzelf. Het is geen uitzonderlijk dossier en geen randgeval, maar een herkenbaar signaal van waar het vandaag wringt in het beleid rond mantelzorg.*

Bij STAN – Trefpunt Verstandelijke Handicap staan we voor ontspannen, inspannen en samenspannen. Geen holle woorden, maar dagelijkse praktijk voor gezinnen waarin iemand met een verstandelijke handicap leeft.

Net daarom kunnen we niet zwijgen wanneer mantelzorgers — mensen die zich langdurig en intens inzetten voor zorg — geconfronteerd worden met groeiende onzekerheid over hun sociaal statuut.

Hilde bevindt zich niet in deze situatie omdat ze niet wil werken. Ze botst op een beleidskader dat moeilijk aansluiting vindt bij langdurige zorgrealiteiten. Zorg voor een kind, partner of ouder met een verstandelijke handicap is zelden tijdelijk. Vaak is ze levenslang, altijd onvoorspelbaar en nauwelijks te combineren met een klassieke loopbaan.

Binnen de werkloosheidsreglementering kunnen mantelzorgers onder bepaalde voorwaarden een vrijstelling krijgen van beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt. Die mogelijkheid is waardevol, maar tegelijk tijdelijk en gebonden aan strikte criteria. Wanneer een zorgsituatie langer duurt dan de voorziene termijnen of niet langer binnen de voorwaarden past, riskeren mantelzorgers hun uitkering te verliezen — niet uit onwil om te werken, maar omdat hun realiteit zich niet laat vatten in standaardtrajecten.

Dat spanningsveld verdient meer aandacht.

Mantelzorg is geen pauze van het professionele leven. Het is arbeid — emotioneel, organisatorisch en praktisch. Het betekent permanent anticiperen, coördineren, ondersteunen en vaak ook crisis opvangen, terwijl men tegelijk probeert een eigen leven overeind te houden.

Door langdurige mantelzorg voornamelijk te benaderen vanuit beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt, dreigt haar maatschappelijke waarde onderbelicht te blijven. Nochtans nemen mantelzorgers vandaag een substantiële zorglast op zich. Zonder hen zou de druk op professionele zorg en ondersteuning aanzienlijk toenemen.

Wanneer inkomenszekerheid onder druk komt te staan, raakt dat niet alleen individuele gezinnen. Het vergroot ook het risico op uitputting en het wegvallen van zorg — met gevolgen die de hele samenleving aanbelangen.

Wat in de reportage zo duidelijk wordt, is hoe weinig ruimte complexe zorgsituaties soms krijgen binnen uniforme regelgeving. Mantelzorgers worden daarbij al te gemakkelijk beoordeeld volgens kaders die onvoldoende rekening houden met de intensiteit en duur van hun engagement.

Dit pleidooi vraagt geen uitzonderingspositie, maar realiteitszin. Beleid dat vertrekt vanuit echte levens. Van gezinnen die niet kiezen voor zorg, maar er verantwoordelijkheid voor opnemen — elke dag opnieuw.

Bij STAN geloven we dat mensen pas kunnen ontspannen wanneer hun basiszekerheden beschermd zijn. Dat ze zich alleen kunnen inspannen wanneer zorg niet gepaard gaat met voortdurende financiële onzekerheid. En dat duurzame oplossingen ontstaan door samenspannen: beleid ontwikkelen mét mantelzorgers, in dialoog met hun ervaringen.

Daarom vragen wij:

• erken mantelzorg expliciet als een structurele maatschappelijke bijdrage;
• voorzie voldoende flexibiliteit voor langdurige zorgsituaties;
• vermijd maatregelen die onbedoeld inkomensonzekerheid vergroten;
• en luister naar de stemmen achter de dossiers.

In haar getuigenis verwoordt Hilde een realiteit die vaak onder de radar blijft, maar voor veel mantelzorgers pijnlijk herkenbaar is — een situatie waarin elk gezin onverwacht terecht kan komen.

Een samenleving bewijst zichzelf niet door efficiëntie, maar door zorg. Als we verwachten dat mensen voor elkaar instaan, moeten we tonen dat niemand wordt achtergelaten - een vraag die vandaag brandender is dan ooit.

Bart Vertriest

Algemeen coördinator STAN Trefpunt Verstandelijke Handicap en GiPSo

 (*) En ook:

• https://www.despecialist.eu/nl/nieuws/vlaamse-mantelzorgers-trekken-aan-alarmbel-door-verlies-uitkering-nbsp.html
• https://www.hospichild.be/nl/mantelzorgers-verliezen-werkloosheidsuitkering-door-zorg-voor-kind/
• https://www.nieuwsblad.be/binnenland/vlaamse-mantelzorgers-dreigen-werkloosheidsuitkering-te-verliezen-worden-over-dezelfde-kam-geschoren-als-zogezegd