Kunnen jullie jezelf even voorstellen?

Jonny: “Wij zijn allebei ergotherapeut en ondertussen gepensioneerd. Annie werkte jarenlang in de psychiatrie en later in een project beschut wonen, waar ze mensen ondersteunde in hun traject naar meer zelfredzaamheid: koken, wassen, strijken, omgaan met geld, noem maar op.

Ik werkte eerst in het revalidatiecentrum Rozemarijn in het Klein Begijnhof in Gent, naast een school voor kinderen en jongeren met een beperking. Later ging ik aan de slag in dagverblijf Mozaïek in Oostakker. Daar begeleidde ik eerst kinderen van 7 tot 12 jaar en later volwassenen van 21 jaar en ouder die niet langer binnen een beschermde revalidatiecontext vielen.

Daarnaast gaf ik dertig jaar les ergotherapie aan de Arteveldehogeschool in Gent, en ben ik voorzitter geweest van de ergotherapeuten-beroepsvereniging. Mijn eigen specialisatie lag vooral bij kinderen en jongeren.”

“We hebben drie kinderen en vijf kleinkinderen. Via onze oudste dochter leerden we judo kennen. Zij begon rond haar tiende met enkele vriendinnen. Terwijl we haar naar de training brachten, bleven we vaak wat napraten met andere ouders. Op een dag vroeg de trainer of we zelf geen zin hadden om mee te doen. Zo is het begonnen. Ik was toen midden dertig.”

Hoe zijn jullie bij De Buitelaars terechtgekomen?

Jonny: “Heel snel nadat we met judo begonnen - dat was omstreeks 1988- kwam ik vanuit mijn rol als judoka én mijn achtergrond als ergotherapeut in contact met De Buitelaars. Dat gebeurde via Jan Tusschans, de stichter en voorzitter van de club. Ik begeleidde zijn zoon Karel in het revalidatiecentrum en in het kader van zijn therapie deed ik ook een huisbezoek bij Jan. We raakten aan de praat over judo en hij vroeg of ik eens een training wilde geven. Zo ben ik er stap voor stap ingerold: via een gesprek met een pot koffie werd ik trainer.”

“Karel doet trouwens al vijftig jaar judo en staat nog altijd elke week op de mat. Hij is nu zestig. Dat zegt veel over de verbondenheid binnen de club. Hij is niet de oudste judoka, dat is Ronny, die 68 jaar is en nog altijd meedoet aan tornooien. Vorig jaar vierden we de vijftigste verjaardag van De Buitelaars. “

Doorheen de jaren liepen ook heel wat studenten lichamelijke opvoeding, kinesitherapie en andere studierichtingen stage bij De Buitelaars. “Maar het is niet evident om jonge mensen blijvend aan de club te verbinden,” zegt Jonny. “Ze verhuizen, krijgen een relatie of andere interesses. Dat is nu eenmaal zo.”

Annie: “Ik ging in het begin gewoon mee met Jonny en hielp Jan waar nodig. Zo ben ik er geleidelijk ingerold. In 2012 werd ik ondervoorzitter en in 2015, na het overlijden van Jan, voorzitter. Ik had toen gezegd: ‘Ik doe dat één jaar.’ Intussen zijn we elf jaar verder.”

Een ‘exclusieve’ G-judoclub

Jonny en Annie: “De Buitelaars zijn van bij het begin een ‘exclusieve’ G-judoclub. We werken met judoka’s met heel uiteenlopende profielen en mogelijkheden. We geloven dat iedereen, binnen zijn of haar mogelijkheden, ook van elkaar leert. Onze leuze is: normaal waar het kan, aangepast waar het moet. " Door bewust te focussen op individuele sterktes bieden we maatwerk dat leidt tot maximale waardering en groeikansen, waardoor we normalisatiedwang vermijden en voorkomen dat een beperking een handicap wordt. Daarom vinden we dat we ook ‘inclusief’ op ons vaandel mogen zetten.”

 Jonny: “Ik heb daar indertijd een opiniestuk over geschreven (hieronder vind je de link – NB): voor ons betekent inclusie niet noodzakelijk dat onze judoka’s zomaar kunnen meedraaien in een reguliere club.

Wij zien inclusie eerder als: iedereen moet kunnen deelnemen aan de maatschappij, maar op een manier die werkt. In onze club traint iedereen volgens zijn eigen mogelijkheden. De beteren ondersteunen de minder sterke — en zo leren ze allemaal van elkaar.”

 Wat houdt jullie vrijwilligerswerk bij de Buitelaars in?

Jonny: “We trainen elke zaterdagvoormiddag in twee groepen. In totaal hebben we 33 leden die zeer regelmatig aanwezig zijn. De oudste judoka is 68 jaar en de jongste Sander en Jaydan zijn 8, zijn net begonnen. We hebben momenteel twee meisjes; de rest zijn jongens.”

Nieuwe leden mogen eerst vier keer meetrainen om te kijken of het hen bevalt. “Soms haken jonge kinderen af omdat de groep vrij gemengd is qua leeftijd,” zegt Jonny. “Maar we hopen natuurlijk altijd nieuwe jongeren te kunnen verwelkomen.”

Annie: “Als voorzitter ben ik vooral bezig met de organisatie en administratie van de club: subsidieaanvragen, tornooien voorbereiden, contacten met instanties, enzovoort.”

De club ontvangt een kleine subsidie van de stad Gent en steun van Sport Vlaanderen. “Daarvoor moet je een uitgebreid dossier invullen met allerlei criteria: aantal leden, opleiding van trainers, samenwerkingen met andere organisaties. Wij halen daar meestal een heel hoge score op. Maar de subsidies zijn de laatste jaren wel gedaald.”

Daarnaast organiseert de club verschillende activiteiten, zoals een nieuwjaarsreceptie, een sport-verwenweekend in Blankenberge, een paashazentraining, een sinterklaasfeest en een jaarlijkse ‘kip aan ’t spit’ om geld in te zamelen.

Wat zijn jullie mooiste herinneringen?

 Jonny en Annie:“De mooiste momenten zijn eigenlijk de eenvoudige: het enthousiasme van de judoka’s tijdens een training of wedstrijd, en hun blijdschap nadien – gewonnen of verloren.”

Doorheen de jaren namen De Buitelaars deel aan tal van nationale en internationale tornooien en organiseerden ze zelf vijftien internationale wedstrijden. “Vroeger waren er in België weinig tornooien voor G-judoka’s, dus moesten we vaak naar het buitenland,” vertelt Annie. “Dat was telkens een hele organisatie en de clubs waarmee we vroeger werkten, vooral in Duitsland en Frankrijk zijn gestopt. Nu worden er toch een aantal tornooien georganiseerd met o.a. een Vlaams Kampioenschap en het Europees kampioenschap op 11 en 12 april in Kortrijk.”

Jonny speelde ook een rol in de ontwikkeling van aangepaste niveausystemen binnen het G-judo. “Aanvankelijk waren er drie niveaus. Later zijn daar tussencategorieën bij gekomen zodat judoka’s tegen gelijkwaardige tegenstanders kunnen uitkomen.”

In 2023 kreeg Jonny bovendien de titel ‘Judo-sportpersoonlijkheid van het jaar’ van Judo Vlaanderen in Oost-Vlaanderen, als erkenning voor onze jarenlange inzet voor G-judo.

Jonny: “Dit jaar waren we genomineerd voor ‘de (strafste) Gentse G-sportclub van het jaar’,  samen met dansclub G-Roove-It van Johan Van Holderbeke (voorzitter van de groep STAN Gent-Eeklo – NB) en een fietsclub voor mensen met een fysieke beperking die fietsen met een buddy.”

Annie: “En we hebben het gehaald! De Buitelaars hebben de award gewonnen.

Een supermooie tekening van onze groep en een bon van 250 euro die goed zal besteed worden.”

Jonny: “Waar wij vroeger als G-sportclub binnen onze judofederatie soms de indruk hadden dat we eerder ‘getolereerd’ werden, zien we de voorbije jaren een veel sterkere betrokkenheid naar clubs toe die werken met judoka’s met een beperking.”

 Waarom doen jullie aan vrijwilligerswerk en zouden jullie vrijwilligerswerk aanraden aan anderen?

Jonny en Annie: “We zijn er eigenlijk een beetje ingerold en hebben doorheen de jaren ervaren dat het bijzonder veel voldoening geeft. Het gevoel iets te kunnen betekenen voor anderen houdt ons scherp.

Naast ons vrijwilligerswerk bij De Buitelaars en STAN zijn we ook actief als vrijwilliger in een woonzorgcentrum. Daar ondersteunen we ongeveer vier keer per maand activiteiten voor de bewoners: wandelingen, uitstappen, culinaire momenten zoals wafels bakken en bingoavonden. Daarnaast rijden we ook met aangepaste bussen voor mensen in een rolstoel.

We zijn ook betrokken bij sportclub Boezjeern, een initiatief voor mensen met een kwetsbaarheid vanuit wijkcentrum De Kring in Eeklo. Daar helpen we mee bij sportactiviteiten zoals fietsen, zwemmen en valtraining voor ouderen.”

Verder zijn we actief in De Vriendenkring van Psychiatrie Brugge, een vereniging die activiteiten organiseert voor mensen met een psychische kwetsbaarheid en hun familie. We helpen er onder meer bij uitstappen en staan om de zes weken mee in de cafetaria.

Onze agenda is dus goed gevuld, maar dat hebben we eigenlijk ook nodig. We kunnen moeilijk stilzitten. Soms moeten we wel eens puzzelen wanneer er twee activiteiten tegelijk gepland staan.

Onze judoclub blijft echter altijd onze eerste prioriteit. Elke zaterdag staan we op de mat, en wanneer er een tornooi is eventueel ook op zondag.”

Wat zou je graag nog eens doen/organiseren met de Buitelaars? En, mocht je een onbeperkt budget hebben, wat zou je dan zeker willen realiseren?

Jonny en Annie: “We willen vooral de huidige werking verder optimaliseren: voor de judoka’s zelf, hun ouders en begeleiders, de trainers, het bestuur en onze samenwerking met organisaties zoals Special Olympics en (G-)Sport Vlaanderen.

Met een onbeperkt budget zouden we in de eerste plaats investeren in een eigen accommodatie, met een judozaal waar de matten permanent kunnen blijven liggen. Nu moeten we ze telkens leggen en weer opruimen, en dat is behoorlijk zwaar werk – dus leggen we ze ook niet allemaal. Daarnaast is er heel wat didactisch materiaal dat we goed zouden kunnen gebruiken, maar dat momenteel te duur is.  Voor zulke plannen zouden we de lotto moeten winnen.”

Wat is de belangrijkste les die jullie geleerd van mensen met een verstandelijke handicap?

Jonny en Annie: “Dat ze vaak onderschat worden. In de voorbije jaren hebben we gemerkt dat ze veel meer kunnen dan mensen op het eerste gezicht denken.

Daarnaast heerst er in onze club een bijzonder warme sfeer, met veel fairplay, behulpzaamheid en respect voor elkaar. Het competitie-element is er wel, maar het staat minder centraal dan in veel reguliere clubs.

Het is mooi om te zien hoe onze judoka’s een evenwicht vinden tussen sportieve ambitie en kameraadschap.”

Stel dat jullie één politieke maatregel konden invoeren. Wat zou dat zijn?

Jonny en Annie: We zouden willen dat iedereen met een beperking in staat wordt gesteld om maximaal deel te nemen aan het maatschappelijk leven, in ons geval: aan sport.

Jonny: “Een concreet voorbeeld is deelname aan de Special Olympics. Momenteel is dat beperkt tot sporters met een IQ lager dan 75. Daardoor vallen mensen met zwakbegaafdheid, autisme, een fysieke beperking of gedrags- en emotionele problemen vaak uit de boot.

Wij vinden die afbakening te strikt. Een IQ-test bepaalt vandaag nog te veel. Sommige mensen zouden perfect kunnen deelnemen, maar krijgen die kans niet. Wij pleiten ervoor dat iedereen die bij een G-sportclub of -afdeling sport, ook kan deelnemen aan zulke evenementen.

We zouden ook graag zien dat G-judo binnen de vele reguliere clubs en bij trainers ingang vindt, in welke vorm dan ook. Daarom mag de promotie bij Judo Vlaanderen wat ons betreft nog worden geïntensifieerd.”

 Tot slot: welke boodschap willen jullie meegeven aan de leden van STAN?

Annie: “Blijf samen streven naar een samenleving waarin mensen met een beperking maximaal kunnen deelnemen aan alles wat het leven omvat: wonen, werken, vrije tijd en dus ook sport.

Word lid en blijf lid van STAN. Hoe meer leden de organisatie telt, hoe sterker haar stem en invloed bij beleidsmakers en instanties.

Via STAN krijgen ouders en families informatie en ondersteuning bij het zoeken naar wat belangrijk is voor hun zoon of dochter. STAN Brussel speelt daarin een belangrijke coördinerende rol.

Ook praktische ondersteuning kan helpen: bijvoorbeeld bij sponsorwerving voor sportmateriaal of vervoer. Zulke kosten zijn voor kleine verenigingen vaak erg groot. En natuurlijk is extra promotie voor onze werking altijd welkom.

En nog een allerlaatste vraag: wat hopen jullie voor de toekomst van De Buitelaars en van STAN?
Jonny: “Vooral een goede samenwerking. Het blijft belangrijk dat STAN knelpunten blijft aankaarten, zoals de nog altijd lange wachtlijsten. En dat lokale verenigingen kunnen rekenen op ondersteuning wanneer dat nodig is.”

Annie: “Voor De Buitelaars hopen we vooral meer kinderen en jongeren te kunnen verwelkomen – en ook meer meisjes, nu zijn dat er maar 2 op de 33.”

 Nica Broucke

Info: https://www.debuitelaars.eu/

Lees ook het opiniestuk van Jonny op onze website: https://www.trefpuntstan.be/ontmoet-deel/deel-je-verhaal-detail-pagina/2024/05/17/inclusief-judo-een-realistische-optie-of-wishful-thinking

Dit artikel verscheen eerder in het STAN Magazine het gratis ledenblad van STAN Trefpunt Verstandelijke Handicap. Ook lid worden van onze vereniging? Bekijk de voordelen hier: https://www.trefpuntstan.be/word-lid-van-stan